تربيت/وبلاگ تخصصی پایه ی پنجم و ششم

ترکیب یا ترکیب بندی،مهم ترین فرایند در شکل گیری اثر تصویری،معماری ویا ارتباط تصویری

است.واژه ترکیب در لغت به معنای مرکب کردن ویا از چند جزئ،کل جدیدی را به وجود

آوردن است که چیزی متفاوت از اجزای تشکیل دهنده نخستین آن باشد.

ترکیب وسیله ای است برای بیان ذهنیات هنرمند از طریق تصویر،فرم وفضا ویا شبکه ای از

روابط است که دارای عملکرد است.وبه هرمیزان که دانش وی از ترکیبژرف تر وجامع تر باشد

تسلط وی به ابزار واجزای کارش بیشتر،امکان وابتکار عملش فزون تر،دسترسی به ایجاد

فضاهای مورد نظرش فراهم تراست ودر نتیجه آفرینش گری مسلط در بیان ذهنیات خود

و القای آن به مخاطبان خود خواهد بود.

ترکیب در هنرهای تجسمی به شیوه ها وشکل های بیشمارومتنوعی آشکار می گرددکه

برای آشنایی با نمونه های بنیادی آن،در این مقاله به معرفی مختصر انواع دوازده

گانه ی آن در دو بخش می پردازیم.

۱ - ترکیب قرینه :

از انواع نخستین و در عین حال بسیارساده ترکیب نوع قرینه آن است.اگر ما در سمت راست

یک برگ کاغذ نقطه ای قرار دهیم،این نقطه به ظاهربسیار ساده،توازن هماهنگ سطح کاغذ

را مخدوش می کند ولازم است از طریق لکه ویانقطه ای که در دیگرسوی آن ایجاد می کنیم

توازن لازم را در سطح کاغذ به وجود آوریم.این خود نوعی برخورد ساده باایجاد

توازن در سطح است.

ترکیب قرینه معرف زمان،محیط وذهنیتی آرام،متعادل،موزون وایستا است.به همین سبب

این نوع ترکیب بیشتر در زمان وجوامعی طرح وطبع شده است که دارای چنین ویژگی هایی

بوده است.در زمان معاصر که ذهن هنرمند مضطرب،نامتعادل وپویا است،ترکیب

قرینه کمتردر آثار هنرمندان مشاهده می شود.

۲ - ترکیب عمودی :

ترکیب های عمودی اغلب معرف روحیه ای مثبت والقای کیفیتی ایستا در تصویرند.

حرکت عمودی خطوط در معماری جلوه ای از اعتماد بنفس واستحکام ظاهرمی کند و

در معماری دوره گوتیک تلاشی برای رهایی و جدایی از بار حجیم ستون هایی است که

از سنگ ارتفاع یافته است.خطوط عمودی و نمودهای بیشمارش در هنرهای تجسمی،

فضایی جدی وآمرانه به اثر می بخشد وهنرمندبابهره گیری از رنگ وتنوع بخشیدن به

کیفیتش،آن را هماهنگ می سازد.

۳ - ترکیب افقی :

ترکیب با حرکت افقی خط،کاری است سهل وممتنع.ایجاد چند خط افقی روی سطح ابتدا

بسیار ساده بنظر می آیدولی به هنگام تنظیم والقای فضااز طریق آن،نیازمندخلاقیت،تمرکز،

تمرین وحوصله است.خطوط افقی در محیط در دو کیفیت طبیعی و مصنوعی قابل ملاحظه

است.مانند منتهی الیه یک کویر یا کابل های انتقال نیرو.

خطوط افقی بیشتر معرف انرژی های از نفس افتاده اند.سکون وآرامش درون را القا می

نمایندو مبین فضایی کم تحرک و کم جنبش اند.بسیاری از هنرمندان که در پی القای فضایی

آرام ،بدون هیجان ونیزکم جنب و جوش می باشند،با تاکید بر ریتم وحرکت افقی،ترکیب

خود را شکل می بخشند.

۴ - ترکیب دایره :

دایره را نمادی از آسمان وعالم ملکوت می دانند.در بسیاری از اجتماعات اولیه برای استماع

بحثی ویا دیدن نمایشی ،جماعت،خود به خود چنین شکل دواری را به خود می گرفتند.

به همین مناسبت شکل معماری بسیاری از میدان های ورزشی یا نمایشی دارای شکل

دایره است.از نظر استحکام و مقاومت،این شکل هندسی از ویژگی های خاصی برخوردار

است. فشاریا نیرویی که برسطح یک قوس یادایره فرود می آید در یک نقطه متمرکز

نمی شود بلکه در سطح آن منتشر و پخش می شود.به همین سبب تا قبل از شیوه های

نوین معماری واستفاده از اهن و سقف های پیش ساخته از طاق های ضربی یا قوسی

وجناقی استفاده کرده اند.

دایره بیش از هرشکل هندسی دیگر،در آنچه با حرکت وپویش سروکار پیدامی کند حضور

دارد. در پرده ها ویا ترکیب هایی که به طور مستقیم ویا غیرمستقیم از شکل دایره برای

ترکیب استفاده کرده اند،چشم با حرکت نرم وسیالی در تمام سطح اثر به چرخش

در می آید و تجربه پویایی از فرم وخط و رنگ حاصل می شود.

۵ - ترکیب متقاطع :

ساده ترین نوع ترکیب متقاطع صفحه شطرنج است.نوع قابل دسترس تر آن چهار راهیست

که هر روز از آن گذر می کنیم . عناصر به وجود آورنده ی آن چیزی جز دو خط افقی وعمودی

که یکدیگر را قطع نموده اند،نمی باشد. هنرمند هنرهای تجسمی با هوشمندی از

نیروهای بالقوه ی عناصرمتقابل سود می جوید، آن ها را در کنار هم قرار می دهد، هماهنگ

شان می سازد وسپس پیام خود را از طریق آن ها منتقل می سازد.

پیت موندریان(۱۸۷۲-۱۹۴۴)نقاش هلندی،ازجمله هنرمندانی است که در ترکیب بندی

هایش از تضاد میان حرکت های عمودی و افقی سودبرده است.افزون برموندریان هنرمندان

  دیگری نیزاز ترکیب متقاطع(عمودی-افقی)در اثارشان سود یرده اند که از آن میان می توان

به آ؛ثار جوزف آلبرز(۱۸۸۸-۱۹۷۶)،فریتزکلارنر(۱۸۹۹-۱۹۷۲)ورابرت رایمن اشاره کرد.

۶ - ترکیب مثلثی :

یکی دیگر از انواع ترکیب های دوازده گانه،ترکیب مثلثی است.این نوع ترکیب از جهات

بسیاری با ترکیب قرینه شباهت دارد ولی از قوانین خاص قرینه پیروی نمی کند.ترکیبات

مثلثی عموما از استحکام استثنایی برخوردارند.از این رو،بسیاری از ترکیبات صدر رنسناس

دارای ترکیب مثلثی شکل هستند.هنرمندانی چون رامبراند،هوکوسای،پل گوگن و جورج

برایتنر از استحکام وساختار منسجم مثلث،برای ترکیب بندی،سود برده،کیفیت آن را با نیاز

تصویر مورد نظر منطبق نموده و در مجموع،مفهوم کلاسیک آن را دگرگون ساخته اند.