تربيت/وبلاگ تخصصی پایه ی پنجم و ششم

جليل شهناز (١٣٩٢-۱۳۰۰، [[اصفهان]وفات 27خرداد1392]^[۱])، از بزرگ‌ترين و سرشناس‌

ترين نوازندگان تار و سه تار سدهٔ اخير در ايران است. وي با استفاده از تكنيك‌هاي

برجسته در شيوه تارنوازي توانست بسياري از رديف‌هاي موسيقي سنتي ايران را با

تار بنوازد كه از جمله نواختن در مايه دشتي و دشتستاني است كه بسيار با

ارزش است.^[۱][۲]

زندگينامه

جليل شهناز، در سال ۱۳۰۰ در اصفهان به دنيا آمد. تقريباً همه اعضاي خانواده وي با

موسيقي آشنايي داشتند و در رشته‌هاي مختلف هنر از جمله تار، سه‌تار، سنتور و

كمانچه به مقام استادي رسيدند. پدرش «شعبان خان» علاقه وافري به موسيقي اصيل

ايراني داشت و علاوه بر تار كه ساز اختصاصي او بود، سه‌تار و سنتور هم مي‌نواخت.

عموي او غلامرضا سارنج هم از نوازندگان كمانچه بود.^[۱]

جليل شهناز، از كودكي به موسيقي علاقه‌مند شد و نواختن تار را در نزد عبدالحسين

شهنازي و برادر بزرگ خود حسين شهناز كه به خوبي ساز مي‌نواخت، آغاز كرد. پشتكار

زياد و استعداد شگرف جليل به حدي بود كه در سنين جواني از نوازندگان

خوب اصفهان شد.^[۳]

در كتاب «موسيقي‌دانان ايراني» نوشته پژمان اكبرزاده آمده است: «شهناز نوازندگي در

راديو اصفهان را از سال 1328 آغاز كرد و در سال 1336 به دعوت سازمان راديو به تهران

آمد و در برنامه هاي گوناگوني مانند برنامه گلها، اركستر حسين ياحقي و ... به عنوان

تكنواز و همنواز به فعاليت پرداخت. وي همچنين در گروه "ياران ثلاث" (همراه با تاج

اصفهاني و حسن كسايي) و گروه "اساتيد موسيقي ايران" كنسرت هاي بسياري را

در داخل و حارج از ايران اجرا نمود. شهناز در برنامه هاي جشن هنر

شيراز نيز حضوري فعال داشت.»

اين نوازنده تار در طول زندگي هنري خود با هنرمندان والاي كشور از جمله فرامرز

پايور، حبيب الله بديعي، پرويز ياحقي، همايون خرم، علي تجويدي، منصور صارمي،

رضا ورزنده، امير ناصر افتتاح، جهانگير ملك، اسدالله ملك، حسن كسائي، محمد

موسوي، تاج اصفهاني، اديب خوانساري، محمودي خوانساري، عبدالوهاب

شهيدي، اكبر گلپايگاني، حسين خواجه اميري و محمد رضا شجريان

همكاري داشته‌است.

وي در دههٔ ۱۳۶۰ همراه با فرامرز پايور (سنتور)، علي اصغر بهاري (كمانچه)، محمد

اسماعيلي (تنبك) و محمد موسوي (ني) «گروه اساتيد» را تشكيل داد و با اين

گروه، مسافرت‌هاي متعددي به كشورهاي اروپايي، آسيايي

و آمريكا داشت.^[۴]

وي در سال ۱۳۸۳ به عنوان چهره ماندگار هنر و موسيقي برگزيده شد.^[۵] همچنين

در 27 تير سال ۱۳۸۳، مدرك درجه يك هنري (معادل دكترا) براي تجليل از يك عمر

فعاليت هنري به جليل شهناز اهدا شد.^[۱]

در سال ۱۳۸۷، محمدرضا شجريان، گروهي كه با آن كار مي‌كرد را به افتخار جليل

شهناز، گروه شهناز نام گذاشت.

جليل شهناز، علاوه بر نواختن تار، كه ساز اختصاصي اوست، با نواختن ويولون،

سنتور و تمبك نيز آشنايي دارد.^[۶] معروف است كه او در شيوه نوازندگي مي‌تواند

با ساز خود علاوه بر نواختن، آواز هم بخواند. ^[۷]

درباره شيوه نوازندگي جليل شهناز

حسن كسايي در آيين نكوداشت استاد جليل شهناز و زنده ياد درويش خان در

فرهنگسراي هنر در سال ۱۳۸۵ گفت:

استاد حسن كسائي: شناخت موسيقي كار هركسي نيست. همه

موسيقي را گوش مي‌دهند و دوست مي‌دارند اما كسي كه سره را از نا

سره تشخيص بدهد و بتواند درك مقاماتي را كه استاد شهناز نواخته‌اند

داشته باشد بسيار نادر است. همه ساز مي‌زنند و همه خوب ساز مي‌زنند

ولي قدرت نوازندگي و محفوظات و لحظات موسيقي كه آقاي شهناز مي‌دانند

و اجرا كرده‌اند، چيزي كه در دست همگان باشد نيست. يعني رديف

موسيقي ايران نيست. قدرت آقاي شهناز در جواب دادن و دونوازي

خارق العاده‌است. من ۶۰ سال با ايشان همنوازي كرده‌ام و

ساز بنده با ساز شهناز گره خورده‌است.

استاد محمدرضا شجريان: ساز شهناز در من زندگي مي‌كند و من با ساز

شهناز زندگي مي‌كنم. من تنها خواننده‌اي هستم كه خودم را شاگرد

جليل شهناز مي‌دانم. ساز اين نوازنده بي بدليل، يك ساز آوازي است؛

برخلاف ديگر نوازنده‌ها كه ۸۰ درصد سازي مي‌زنند و فقط ۲۰ درصد آوازي.

جليل شهناز به بيان واقعي در نوازندگي تار رسيده است؛ چرا كه در گيرو

دار رديف و تقليد از ديگران نماند و مانند آبشاري خروشان در جريان است.

داريوش پيرنياكان: جليل شهناز هنرمندي است كه زاواياي بسياري در

سازش نهفته‌است. وي علاوه براشراف كامل بر رديف و رموز آن، ويژگي

منحصر به فردي ديگري نيز داشت. جواب آوازهاي شاهكار و بي نظير،

استفاده از تمام امكانات ساز، نواختن بسياري از گوشه‌هاي مهجور،

رعايت جمله‌بندي در نوازندگي از جمله ويژگي‌هاي

نوازندگي جليل شهناز است( وب استاد جلیل شهناز).